Thừa kế theo pháp luật và theo di chúc đều là những hình thức thừa kế được quy định trong Bộ luật Dân sự nhằm mục đích phân chia di sản của người đã mất cho những người còn sống. Vậy hai hình thức này có điểm gì giống và khác nhau? Trong bài viết dưới đây, Luật Nam sơn sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn để có cái nhìn đầy đủ về thừa kế theo pháp luật và theo di chúc.
Thừa kế là gì?
Thừa kế là một quan hệ pháp luật dân sự, theo đó khi một người mất đi, tài sản cùng các quyền và nghĩa vụ liên quan đến tài sản của họ sẽ được chuyển giao cho người còn sống. Phần tài sản được chuyển giao này gọi là di sản. Trong quan hệ thừa kế có hai chủ thể chính:
- Người để lại di sản: Là người sở hữu tài sản trước khi mất và có quyền để lại tài sản đó cho người khác.
- Người thừa kế: Là người được nhận di sản do người mất để lại, theo ý chí ghi trong di chúc hoặc theo quy định của pháp luật.
Hiện nay, có hai hình thức thừa kế di sản của người đã mất: thừa kế theo pháp luật và theo di chúc. Trong đó, pháp luật luôn ưu tiên áp dụng di chúc, vì đây là ý chí của người để lại tài sản. Chỉ khi rơi vào một số trường hợp nhất định thì mới chia thừa kế theo pháp luật.
Thừa kế theo di chúc là gì?
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của một người nhằm định đoạt tài sản của mình cho người khác sau khi qua đời.
Từ đó có thể hiểu, thừa kế theo di chúc là việc chuyển giao tài sản cùng các quyền và nghĩa vụ liên quan cho người được chỉ định trong di chúc theo nguyện vọng của người đã mất.

Hình 1: Khái niệm thừa kế theo pháp luật
Thừa kế theo pháp luật là gì?
Theo Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật là việc phân chia di sản của người đã mất dựa trên hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do pháp luật quy định.

Hình 2: Khái niệm thừa kế theo pháp luật
Quy định này thường được áp dụng khi:
- Người mất không để lại di chúc;
- Có di chúc nhưng không hợp pháp hoặc vô hiệu;
- Hoặc di chúc chỉ định nhưng không còn hiệu lực với một phần hoặc toàn bộ di sản.
Điểm giống nhau thừa kế theo pháp luật và theo di chúc
Cả hai hình thức thừa kế theo pháp luật và theo di chúc đều là sự chuyển giao tài sản từ người đã mất sang cho người còn sống. Thời điểm mở thừa kế được xác định tại thời điểm người có tài sản qua đời. Thừa kế theo pháp luật và theo di chúc đều được quy định trong Bộ luật Dân sự hiện hành. Một số điểm tương đồng giữa hai hình thức này gồm:

Hình 3. Các điểm giống nhau của thừa kế theo pháp luật và theo di chúc
- Cả hai đều là sự chuyển giao tài sản của người chết cho những người còn sống.
- Thời điểm mở thừa kế trong cả hai trường hợp đều được xác định là khi người có tài sản qua đời. Địa điểm mở thừa kế là nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản. Nếu không xác định được nơi cư trú cuối cùng, thì địa điểm được tính là nơi có toàn bộ hoặc phần lớn di sản.
- Theo Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế (dù theo di chúc hay pháp luật) phải là người còn sống tại thời điểm mở thừa kế, hoặc đã thành thai trước khi người để lại di sản chết và còn sống sau khi sinh ra.
- Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản trong cả hai hình thức, trừ trường hợp việc từ chối nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ tài sản đối với người khác.
- Hai hình thức này đều áp dụng quy định về người không được quyền hưởng di sản theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.
- Nếu không có người nhận thừa kế theo di chúc hoặc pháp luật, toàn bộ di sản sẽ thuộc về Nhà nước theo Điều 622 Bộ luật Dân sự 2015.
- Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế.
- Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu phân chia di sản, xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.
Điểm khác nhau giữa thừa kế theo pháp luật và theo di chúc
Pháp luật dân sự hiện hành đã có những quy định rõ ràng về hai hình thức thừa kế: thừa kế theo pháp luật và theo di chúc. Các quy định này được thể hiện chi tiết trong Chương XXII và Chương XXIII của Bộ luật Dân sự 2015.

Hình 4. So sánh thừa kế theo pháp luật và theo di chúc
Nếu như thừa kế theo di chúc được xác lập dựa trên ý chí và nguyện vọng của người lập di chúc, thì thừa kế theo pháp luật lại tuân theo các nguyên tắc, hàng thừa kế và trình tự được pháp luật quy định. Để giúp bạn đọc dễ hình dung và nắm bắt sự khác biệt giữa thừa kế theo pháp luật và theo di chúc, Luật Nam Sơn đã đưa ra bảng so sánh cụ thể dưới đây.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Kết luận
Trên đây là bảng so sánh giữa thừa kế theo pháp luật và theo di chúc theo quy định hiện hành. Nếu Nếu bạn còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến thủ tục thừa kế hoặc cần được tư vấn chi tiết cho trường hợp cụ thể của mình, vui lòng liên hệ Luật Nam Sơn qua hotline 1900 633 246 để được luật sư hỗ trợ nhanh chóng và chính xác nhất.




