Trong thực tế, không ít người vẫn nhầm lẫn giữa việc chia tài sản theo di chúc và thừa kế theo luật. Sự khác biệt này khiến nhiều gia đình xảy ra tranh chấp khi phân chia di sản. Nếu không hiểu đúng quy định pháp luật, quyền lợi của người thừa kế có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, việc nắm rõ các nguyên tắc thừa kế là điều rất cần thiết.
.png)
Hình 1: Những nhầm lẫn giữa thừa kế theo pháp luật và thừa kế theo di chúc
Phân biệt thừa kế theo luật và thừa kế theo di chúc
Trước khi tìm hiểu sâu hơn về thừa kế, cần hiểu rõ sự khác biệt với thừa kế theo di chúc. Hai hình thức này đều được pháp luật Việt Nam công nhận, nhưng cách xác định người hưởng di sản và cách chia tài sản lại hoàn toàn khác nhau.
Thừa kế theo di chúc là việc người để lại tài sản lập văn bản thể hiện ý chí của mình về việc phân chia di sản sau khi qua đời. Nội dung di chúc có thể chỉ định rõ người được hưởng, phần tài sản được nhận và những điều kiện kèm theo. Miễn là di chúc hợp pháp, việc chia di sản sẽ được thực hiện theo đúng ý chí của người lập di chúc.
Trong khi đó, thừa kế theo luật được áp dụng khi việc phân chia tài sản phải dựa trên quy định của pháp luật, không phụ thuộc vào ý chí cá nhân của người đã mất. Pháp luật sẽ xác định hàng thừa kế, quyền lợi và phần di sản của từng người theo quy định cụ thể. Đây là cơ chế đảm bảo sự công bằng khi không có di chúc hợp lệ.

Hình 2: Phân biệt thừa kế theo pháp luật và thừa kế theo di chúc
Khi nào áp dụng thừa kế theo quy định pháp luật?
Trong nhiều trường hợp, việc chia di sản không thể thực hiện theo di chúc nên pháp luật sẽ áp dụng thừa kế theo luật. Đây là cách thức giúp xác định người thừa kế hợp pháp và đảm bảo quyền lợi cho những người có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân với người đã mất.
Trường hợp không có di chúc
Khi một người qua đời mà không để lại di chúc, toàn bộ di sản sẽ được chia theo quy định của pháp luật. Lúc này, pháp luật sẽ căn cứ vào các hàng thừa kế để xác định ai là người được hưởng tài sản. Những người thân thích gần nhất thường được ưu tiên trong việc nhận di sản.
Việc áp dụng thừa kế theo luật trong trường hợp này nhằm đảm bảo tài sản được phân chia hợp lý giữa các thành viên trong gia đình. Đồng thời, quy định pháp luật cũng giúp hạn chế tranh chấp phát sinh khi không có căn cứ rõ ràng về ý chí của người đã mất.
Trường hợp di chúc không hợp pháp
Một số di chúc có thể bị tuyên vô hiệu nếu không đáp ứng điều kiện hợp pháp theo quy định của pháp luật. Ví dụ như di chúc được lập khi người lập không minh mẫn, bị ép buộc hoặc không tuân thủ hình thức hợp lệ. Khi đó, phần di sản liên quan sẽ được giải quyết theo thừa kế theo luật.
Trong trường hợp này, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào quy định pháp luật để xác định người thừa kế hợp pháp. Điều này giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc phân chia tài sản, tránh những tranh chấp kéo dài trong gia đình.
Trường hợp người thừa kế theo di chúc không còn hoặc từ chối nhận di sản
Có những trường hợp người được chỉ định trong di chúc đã qua đời trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc. Ngoài ra, họ cũng có thể từ chối nhận tài sản thừa kế vì nhiều lý do cá nhân. Khi đó, phần di sản này sẽ được chia theo pháp luật.
Việc áp dụng thừa kế theo luật trong tình huống này giúp xác định người có quyền hưởng tài sản tiếp theo theo quy định pháp luật. Nhờ vậy, tài sản không bị bỏ trống hoặc rơi vào tình trạng tranh chấp phức tạp.
Trường hợp di chúc chỉ định một phần di sản
Trong một số trường hợp, di chúc chỉ quy định việc phân chia một phần tài sản, còn phần còn lại không được đề cập. Khi đó, phần tài sản chưa được định đoạt sẽ được chia theo thừa kế theo luật.
Điều này giúp đảm bảo toàn bộ di sản đều được giải quyết rõ ràng theo quy định pháp luật. Nhờ đó, các thành viên trong gia đình có thể xác định quyền lợi của mình một cách minh bạch và hạn chế tranh chấp phát sinh.

Hình 3: Khi nào áp dụng thừa kế theo quy định pháp luật?
Nguyên tắc chia thừa kế theo quy định pháp luật
Khi áp dụng thừa kế theo luật, việc phân chia di sản không được thực hiện tùy ý mà phải tuân thủ những nguyên tắc pháp lý rõ ràng. Các nguyên tắc này giúp đảm bảo quyền lợi cho những người có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân với người để lại di sản.
Nguyên tắc chia theo hàng thừa kế
Pháp luật quy định nhiều hàng thừa kế khác nhau dựa trên mức độ quan hệ với người đã mất. Thông thường, hàng thừa kế thứ nhất bao gồm vợ hoặc chồng, cha mẹ và con của người để lại di sản. Đây là những người có quyền hưởng tài sản trước khi xét đến các hàng thừa kế khác.
Việc áp dụng thừa kế theo luật theo hàng thừa kế giúp xác định rõ thứ tự ưu tiên trong việc nhận di sản. Điều này giúp tránh tình trạng tranh chấp giữa những người thân trong gia đình khi phân chia tài sản.
Nguyên tắc chia đều di sản cho những người cùng hàng
Những người cùng một hàng thừa kế sẽ được hưởng phần di sản ngang nhau, trừ khi có quy định khác của pháp luật. Nguyên tắc này đảm bảo sự công bằng giữa những người có cùng mối quan hệ với người đã mất.
Khi thực hiện thừa kế, việc chia đều giúp hạn chế mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình. Đây cũng là một trong những nguyên tắc quan trọng nhằm đảm bảo sự minh bạch trong việc phân chia tài sản.
Nguyên tắc người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng khi không còn người ở hàng trước
Trong thừa kế theo luật, người thuộc hàng thừa kế sau chỉ được nhận di sản khi hàng thừa kế trước không còn ai hoặc tất cả đều từ chối nhận tài sản. Điều này thể hiện sự ưu tiên dành cho những người có quan hệ gần gũi hơn với người đã mất.
Quy định này giúp xác định rõ quyền lợi của từng người và tránh việc nhiều người cùng tranh chấp quyền thừa kế. Nhờ vậy, quá trình giải quyết thừa kế có thể diễn ra minh bạch và hợp pháp.
Nguyên tắc thừa kế thế vị
Thừa kế thế vị xảy ra khi con của người thừa kế đã qua đời trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản. Khi đó, cháu sẽ được nhận phần di sản mà cha hoặc mẹ của mình đáng lẽ được hưởng.
Trong thừa kế theo luật, nguyên tắc này giúp đảm bảo quyền lợi cho thế hệ sau trong gia đình. Đồng thời, quy định này cũng góp phần duy trì sự công bằng trong việc phân chia tài sản giữa các thành viên có quan hệ huyết thống.

Hình 4: Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm tại Luật Nam Sơn
Kết luận
Trong bài viết này, Luật Nam Sơn đã giúp bạn hiểu rõ hơn về sự khác biệt giữa di chúc và thừa kế theo luật, cũng như các trường hợp áp dụng và nguyên tắc chia di sản theo quy định pháp luật. Việc nắm rõ những quy định này sẽ giúp các gia đình hạn chế tranh chấp và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các thành viên.
Nếu bạn đang gặp vướng mắc liên quan đến thừa kế, tranh chấp di sản hoặc cần tư vấn lập di chúc hợp pháp, hãy liên hệ ngay với Luật Nam Sơn. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm luôn sẵn sàng hỗ trợ, giúp bạn giải quyết vấn đề nhanh chóng và đúng quy định pháp luật.




