Thừa kế theo di chúc là hình thức thừa kế được quy định trong Bộ luật Dân sự hiện hành. Để người thừa kế được nhận tài sản và chuyển quyền sở hữu hợp pháp từ người để lại di sản, bắt buộc phải tiến hành thủ tục khai nhận di sản thừa kế. Vậy hồ sơ cần chuẩn bị gì, thủ tục khai nhận di sản thừa kế ra sao? Bài viết dưới đây từ Luật Nam Sơn sẽ cung cấp thông tin chi tiết để giúp bạn đọc nắm rõ.
Điều kiện để di chúc có hiệu lực
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của người có tài sản nhằm định đoạt, chuyển giao di sản cho người khác sau khi họ qua đời. Tuy nhiên, để di chúc có hiệu lực và được chia thừa kế theo nội dung ghi trong di chúc, cần đáp ứng đủ điều kiện tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:

Hình 1. Điều kiện để di chúc thừa kế có hiệu lực
- Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, hoàn toàn tự nguyện. Di chúc không có giá trị nếu được lập do bị lừa dối, đe dọa hoặc ép buộc.
- Người từ 15 đến dưới 18 tuổi khi lập di chúc phải lập thành văn bản và có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.
- Người hạn chế thể chất hoặc không biết chữ: di chúc phải có người làm chứng viết lại, sau đó được công chứng hoặc chứng thực.
- Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện tại khoản 1 Điều 630.
- Di chúc miệng chỉ được công nhận nếu:
- Thể hiện ý chí cuối cùng trước ít nhất 2 người làm chứng;
- Người làm chứng ghi chép lại, ký tên hoặc điểm chỉ;
- Trong vòng 05 ngày làm việc, di chúc này phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực chữ ký/điểm chỉ của người làm chứng.
Lưu ý: Nếu sau 03 tháng kể từ ngày lập di chúc miệng mà người lập vẫn còn sống, minh mẫn thì di chúc miệng tự động mất hiệu lực.
Hồ sơ, trình tự thủ tục khai nhận di sản thừa kế chuẩn
Sau khi người lập di chúc qua đời, những người được chỉ định trong di chúc sẽ tiến hành thủ tục khai nhận di sản thừa kế. Đây là thủ tục pháp lý nhằm chuyển quyền sở hữu tài sản từ người đã mất sang cho người thừa kế theo đúng nội dung di chúc.

Hình 2. Hồ sơ, trình tự thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo di chúc
Chuẩn bị hồ sơ
Những người được hưởng di sản sẽ phải tiến hành thủ tục khai nhận di sản thừa kế để chuyển quyền sở hữu tài sản. Bước đầu tiên là chuẩn bị hồ sơ trong thủ tục khai nhận di sản thừa kế gồm:
- Di chúc hợp pháp, có hiệu lực;
- Phiếu yêu cầu công chứng (theo mẫu của tổ chức hành nghề công chứng);
- Giấy tờ chứng minh người lập di chúc đã chết, ví dụ: Giấy chứng tử, Giấy báo tử, hoặc Bản án tuyên bố một người đã chết;
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà (nếu di sản là bất động sản);
- Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu đối với tài sản khác (nếu di sản không phải là bất động sản);
- Giấy tờ tùy thân của người thừa kế: CMND/CCCD, Hộ chiếu còn hiệu lực;
- Giấy tờ chứng minh mối quan hệ giữa người để lại di sản và người thừa kế: Giấy khai sinh, Giấy đăng ký kết hôn…
Nộp hồ sơ khai nhận di sản thừa kế tại tổ chức hành nghề công chứng có thẩm quyền
Theo quy định của Luật Công chứng 2014, thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo di chúc phải được thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng nơi có bất động sản được để lại.

Hình 3. Cần nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng có thẩm quyền
Khi đã chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo yêu cầu, người thừa kế sẽ nộp hồ sơ tại văn phòng công chứng có thẩm quyền. Lúc này, công chứng viên sẽ tiếp nhận và kiểm tra tính đầy đủ, hợp pháp của các giấy tờ.
- Nếu hồ sơ còn thiếu hoặc chưa hợp lệ, công chứng viên sẽ thông báo và hướng dẫn người thừa kế bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện.
- Nếu hồ sơ hợp lệ, công chứng viên sẽ tiếp nhận và tiến hành xử lý theo đúng quy định pháp luật.
Xử lý hồ sơ yêu cầu khai nhận di sản thừa kế
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, công chứng viên sẽ tiến hành niêm yết việc khai nhận di sản thừa kế trong thời hạn 15 ngày. Thông báo niêm yết được gửi đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người để lại di sản thường trú cuối cùng.
- Nếu không xác định được nơi thường trú cuối cùng, việc niêm yết sẽ được thực hiện tại Ủy ban nhân dân nơi người đó có tạm trú cuối cùng có thời hạn.
- Nếu di sản thừa kế có nhiều bất động sản ở nhiều địa phương khác nhau, việc niêm yết sẽ được tiến hành tại Ủy ban nhân dân xã/phường/thị trấn nơi có bất động sản.
Trong thời gian niêm yết, Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm xác nhận và bảo quản văn bản. Hết thời hạn 15 ngày, nếu không có tranh chấp hoặc khiếu nại liên quan, tổ chức hành nghề công chứng sẽ tiến hành công chứng Văn bản khai nhận di sản thừa kế. Văn bản này là cơ sở để người thừa kế làm thủ tục chuyển quyền sở hữu tài sản sang tên mình.
Người thừa kế thực hiện thủ tục đăng ký quyền sở hữu đối với di sản thừa kế
Trong thủ tục khai nhận di sản thừa kế, nếu di sản thừa kế là quyền sử dụng đất thì người thừa kế cần tiến hành thủ tục đăng ký biến động đất đai để sang tên quyền sử dụng. Trước khi đăng ký biến động, bắt buộc phải có Văn bản khai nhận di sản thừa kế đã được công chứng hoặc chứng thực.
Hồ sơ đăng ký thừa kế quyền sử dụng đất gồm:

Hình 4. Người thừa kế phải đăng ký quyền sở hữu di sản thừa kế
- Đơn đề nghị cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
- Di chúc và Văn bản khai nhận di sản thừa kế đã được công chứng, chứng thực;
- Giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất của người để lại di sản (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà…);
- Giấy tờ chứng minh người để lại di sản đã chết: Giấy chứng tử, Giấy báo tử hoặc Bản án tuyên bố đã chết;
- Tờ khai thuế, lệ phí: Tờ khai thuế thu nhập cá nhân khi chuyển quyền sử dụng đất và Tờ khai lệ phí trước bạ nhà đất;
- Giấy tờ tùy thân của người thừa kế: CMND/CCCD hoặc Hộ chiếu còn hiệu lực.
Sau khi hoàn tất hồ sơ và thực hiện nghĩa vụ tài chính, cơ quan đăng ký đất đai sẽ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên người thừa kế.
Kết luận
Thủ tục khai nhận di sản thừa kế là thủ tục pháp lý quan trọng, vừa bảo đảm quyền lợi người thừa kế, vừa hạn chế tranh chấp. Để thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tuân thủ trình tự công chứng và đăng ký sang tên tài sản theo quy định. Mọi nhu cầu tư vấn pháp luật, vui lòng liên hệ Luật Nam Sơn theo hotline 1900 633 246 để được hỗ trợ nhanh chóng.




