Di chúc là văn bản pháp lý thể hiện ý chí cá nhân về việc định đoạt tài sản sau khi chết. Tuy nhiên, nếu bản di chúc được lập không tuân thủ các quy định nghiêm ngặt của pháp luật, nó sẽ bị coi là di chúc trái pháp luật và có thể bị Tòa án tuyên bố vô hiệu. Bài viết này sẽ cung cấp một hướng dẫn chi tiết về thủ tục hủy bỏ di chúc trái pháp luật theo quy định mới nhất năm 2025. Đọc ngay để nắm vững các quy tắc pháp lý quan trọng trong vấn đề thừa kế này.
Tại sao một bản di chúc bị coi là trái pháp luật ?
Một bản di chúc bị coi là trái pháp luật khi nó vi phạm các điều kiện cơ bản về chủ thể, ý chí, nội dung hoặc hình thức được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015. Về mặt chủ thể và ý chí, di chúc sẽ vô hiệu nếu người lập di chúc không minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập, hoặc bản di chúc được tạo ra do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép. Đây là căn cứ khởi kiện phổ biến nhất để yêu cầu hủy bỏ di chúc trái pháp luật tại Tòa án.
Về nội dung và hình thức, di chúc bị coi là trái luật khi nó vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội (ví dụ: tước quyền lợi của người thừa kế bắt buộc). Các lỗi về hình thức như thiếu chữ ký của người lập, di chúc miệng không được công chứng/chứng thực kịp thời, hoặc thiếu người làm chứng theo quy định cũng là nguyên nhân khiến di chúc bị Tòa án tuyên bố vô hiệu.
.png)
Hình 1: Tại sao một bản di chúc bị coi là trái pháp luật
Phân biệt di chúc vô hiệu toàn bộ và vô hiệu từng phần
Trong quá trình hủy bỏ di chúc trái pháp luật, việc phân biệt giữa di chúc vô hiệu toàn bộ và vô hiệu từng phần đóng vai trò rất quan trọng. Theo Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, một bản di chúc có thể bị tuyên vô hiệu một phần hoặc toàn bộ tùy vào mức độ vi phạm quy định pháp luật về chủ thể, nội dung hoặc hình thức lập di chúc.
Di chúc vô hiệu toàn bộ
Di chúc vô hiệu toàn bộ là trường hợp toàn bộ di chúc không còn giá trị pháp lý, thường xảy ra khi người lập di chúc không minh mẫn, bị cưỡng ép, lừa dối, hoặc di chúc vi phạm nghiêm trọng điều kiện về hình thức. Khi đó, toàn bộ di sản sẽ được chia theo thừa kế pháp luật do không có căn cứ thi hành di chúc.
Di chúc vô hiệu hóa từng phần
Ngược lại, di chúc vô hiệu từng phần chỉ xảy ra khi một phần nội dung của di chúc vi phạm quy định, còn các phần khác vẫn hợp pháp. Ví dụ nổi bật là trường hợp di chúc tước đoạt hoặc không đảm bảo phần quyền lợi tối thiểu cho người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.
Ngoài ra, nếu người được chỉ định hưởng di sản đã chết trước thời điểm mở thừa kế, thì phần di chúc dành cho người đó cũng vô hiệu. Trong trường hợp này, phần hợp lệ của di chúc vẫn được công nhận và thi hành bình thường, còn phần vi phạm sẽ bị hủy bỏ di chúc trái pháp luật tương ứng theo quyết định của Tòa án.
.png)
Hình 2: Phân biệt di chúc vô hiệu toàn bộ và vô hiệu từng phần
Trình tự thủ tục khởi kiện tuyên bố di chúc vô hiệu
Khi có căn cứ cho rằng di chúc được lập trái với quy định pháp luật, người thừa kế hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bố di chúc vô hiệu. Dưới đây là trình tự cụ thể:
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện
Người khởi kiện cần chuẩn bị đơn khởi kiện theo mẫu quy định tại Điều 189 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, kèm theo chứng cứ chứng minh di chúc trái pháp luật. Ngoài ra, cần có giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế và giấy tờ liên quan đến tài sản được đề cập trong di chúc.
Bước 2: Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền
Theo quy định tại Điều 39 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có bất động sản hoặc nơi bị đơn cư trú là cơ quan có thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy bỏ di chúc trái pháp luật. Sau khi tiếp nhận, Tòa án sẽ xem xét tính hợp lệ của hồ sơ và ra thông báo nộp tạm ứng án phí theo quy định.
Bước 3: Tòa án thụ lý và tiến hành xem xét, thu thập chứng cứ
Sau khi hồ sơ được thụ lý, Tòa án sẽ tiến hành lấy lời khai, thu thập tài liệu, định giá tài sản, trưng cầu giám định (nếu cần) để xác minh tính hợp pháp của di chúc. Các bên liên quan có quyền đưa ra chứng cứ, người làm chứng, yêu cầu giám định chữ ký hoặc năng lực hành vi của người lập di chúc.
Bước 4: Phiên tòa xét xử và ra phán quyết
Căn cứ vào kết quả xác minh và chứng cứ, Tòa án sẽ tuyên bố di chúc vô hiệu toàn bộ hoặc từng phần nếu xác định có hành vi vi phạm quy định pháp luật. Phán quyết của Tòa án có hiệu lực pháp luật là căn cứ để hủy bỏ di chúc trái pháp luật, đồng thời áp dụng chế độ thừa kế theo pháp luật cho phần di sản liên quan.

Hình 3: Trình tự thủ tục khởi kiện tuyên bố di chúc vô hiệu
Các lưu ý quan trọng khi khởi kiện hủy bỏ di chúc
Khi tiến hành khởi kiện hủy bỏ di chúc trái pháp luật, người khởi kiện cần lưu ý đến thời hiệu, chứng cứ và chi phí pháp lý. Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu yêu cầu Tòa án tuyên bố di chúc vô hiệu là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế. Nếu quá thời hạn này, Tòa có thể từ chối thụ lý vụ án, trừ trường hợp có lý do khách quan chính đáng.
Bên cạnh đó, chứng cứ là yếu tố then chốt để chứng minh di chúc không hợp pháp. Người khởi kiện nên chuẩn bị hồ sơ y tế chứng minh người lập di chúc không minh mẫn, lời khai nhân chứng, bản gốc di chúc, hoặc các tài liệu thể hiện hành vi lừa dối, cưỡng ép. Việc cung cấp đầy đủ chứng cứ sẽ giúp Tòa án có cơ sở xem xét hủy bỏ di chúc trái pháp luật một cách chính xác và công bằng.
Cuối cùng, người khởi kiện cần nắm rõ án phí và chi phí thuê luật sư để chủ động trong quá trình tố tụng. Luật sư sẽ giúp chuẩn bị hồ sơ, đại diện làm việc với Tòa án và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ. Sự hỗ trợ chuyên nghiệp này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và đảm bảo việc khởi kiện hủy bỏ di chúc trái pháp luật được thực hiện đúng quy định.
.png)
Hình 4: Các lưu ý quan trọng khi khởi kiện hủy bỏ di chúc
Hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ hơn về quy định và thủ tục hủy bỏ di chúc trái pháp luật theo quy định mới nhất năm 2025. Trong quá trình giải quyết tranh chấp thừa kế, việc xác định căn cứ, thu thập chứng cứ và tuân thủ đúng trình tự pháp lý là yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền lợi của mình. Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc tuyên bố di chúc vô hiệu hoặc cần hỗ trợ soạn hồ sơ, đại diện khởi kiện, hãy liên hệ LUẬT NAM SƠN để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm tư vấn và đồng hành, mang đến cho bạn giải pháp pháp lý nhanh chóng, hiệu quả và đúng quy định.




