Di chúc miệng là một trong những hình thức thể hiện ý chí của người để lại di sản khi không thể lập di chúc bằng văn bản. Tuy nhiên, không phải mọi di chúc miệng đều có giá trị pháp lý. Vậy di chúc miệng có hiệu lực không, cần đáp ứng những điều kiện nào? Luật Nam Sơn sẽ giúp bạn hiểu rõ quy định pháp luật hiện hành về di chúc miệng để bảo vệ quyền thừa kế hợp pháp của mình.
Di chúc miệng là gì?
Theo Điều 624 và Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
- Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
- Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.
- Trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.
.png)
Hình 1. Di chúc miệng là hình thức thể hiện ý chí cuối cùng của người để lại di sản.
Như vậy theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, di chúc thông thường phải được lập thành văn bản để đảm bảo giá trị pháp lý. Tuy nhiên, không phải mọi di chúc miệng đều có hiệu lực pháp luật. Người dân cần hiểu rõ điều kiện để di chúc miệng có hiệu lực nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người để lại di sản và người thừa kế.
Di chúc miệng có hiệu lực không - Điều kiện để có hiệu lục
Để xác định di chúc miệng có hiệu lực không, pháp luật quy định rõ các điều kiện cụ thể về hoàn cảnh, người lập di chúc và người làm chứng. Cùng Luật Nam Sơn tìm hiểu ngay sau đây:
Khi nào được phép lập di chúc miệng?
Theo khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc miệng có hiệu lực không phụ thuộc vào việc người để lại di sản có thuộc trường hợp đặc biệt hay không. Cụ thể, di chúc miệng chỉ được phép lập khi người để lại di sản không thể lập di chúc bằng văn bản do tình huống khẩn cấp như tai nạn, bệnh nặng, tính mạng bị đe dọa nhưng vẫn mong muốn thể hiện ý chí cuối cùng về việc phân chia tài sản thừa kế.
.png)
Hình 2. Điều kiện di chúc miệng có hiệu lực theo quy định mới nhất.
Để di chúc miệng có hiệu lực pháp luật, cần đáp ứng đầy đủ 3 điều kiện sau:
- Người lập di chúc miệng phải thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng.
- Ngay sau khi di chúc được thể hiện, người làm chứng phải ghi chép lại nội dung, ký tên hoặc điểm chỉ xác nhận.
- Trong vòng 5 ngày làm việc kể từ thời điểm người để lại di sản thể hiện di chúc miệng, nội dung này phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
Như vậy, để trả lời cho câu hỏi “di chúc miệng có hiệu lực không”, có thể khẳng định rằng: chỉ khi đáp ứng đủ ba điều kiện nêu trên, di chúc miệng mới được pháp luật công nhận là hợp pháp và có hiệu lực thi hành. Ngoài ra, người lập di chúc và người làm chứng cũng cần đáp ứng các tiêu chuẩn theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 để đảm bảo tính hợp pháp của di chúc.
Điều kiện đối với người lập di chúc
Trong những trường hợp nguy kịch, tai nạn nghiêm trọng hoặc bị cái chết đe dọa, người để lại di sản có thể được phép lập di chúc miệng. Tuy nhiên, để di chúc miệng có hiệu lực không bị vô hiệu, người lập di chúc vẫn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về năng lực hành vi dân sự theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể:
- Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt trong khi thể hiện ý chí của mình;
- Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và hình thức di chúc phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật;
- Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, di chúc chỉ hợp pháp khi được lập thành văn bản và có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ;
- Trường hợp người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ, di chúc phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực hợp lệ.
Điều kiện đối với người làm chứng
Người làm chứng trong di chúc miệng cũng giữ vai trò quan trọng quyết định di chúc miệng có hiệu lực không. Theo Điều 632 Bộ luật Dân sự 2015, mọi người đều có thể làm chứng cho việc lập di chúc, trừ các trường hợp sau:
.png)
Hình 3. Người làm chứng có vai trò trong việc di chúc miệng có hiệu lực không.
- Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
- Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan trực tiếp đến nội dung di chúc;
- Người chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự hoặc gặp khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
Căn cứ theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế theo pháp luật được chia thành 3 hàng thừa kế:
- Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha mẹ đẻ hoặc nuôi, con đẻ hoặc nuôi của người chết;
- Hàng thừa kế thứ hai: ông bà nội, ngoại; anh, chị, em ruột; cháu ruột mà người chết là ông bà;
- Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột hoặc chắt ruột tương ứng.
Việc đảm bảo người làm chứng đáp ứng đúng điều kiện pháp luật là yếu tố quan trọng để xác định di chúc miệng có hiệu lực không, đồng thời đảm bảo tính khách quan, trung thực của việc thể hiện ý chí cuối cùng của người để lại di sản.
Di chúc miệng bị hủy bỏ trong trường hợp nào?
Sau khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện để di chúc miệng có hiệu lực, di chúc được coi là hợp pháp và những người có tên trong di chúc có quyền phân chia tài sản thừa kế theo nội dung đã được thể hiện. Tuy nhiên, không phải lúc nào di chúc miệng hợp pháp cũng tồn tại vĩnh viễn bởi trong một số trường hợp, di chúc miệng vẫn có thể bị hủy bỏ theo quy định pháp luật.
.png)
Hình 4. Vẫn có trường hợp di chúc miệng bị huỷ bỏ
Theo khoản 2 Điều 629 Bộ luật Dân sự 2015, sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng, nếu người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn và sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ. Có nghĩa là ý chí thể hiện trong di chúc miệng không còn giá trị pháp lý và nếu người đó vẫn muốn để lại tài sản cho người thừa kế, họ phải lập di chúc bằng văn bản để được pháp luật công nhận. Cần lưu ý, người làm chứng cho di chúc miệng cũng ảnh hưởng đến việc di chúc miệng có hiệu lực không.
Trên đây là nội dung chia sẻ về di chúc miệng có hiệu lực không và các trường hợp được pháp luật công nhận. Việc hiểu rõ các quy định sẽ giúp cá nhân bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong quá trình phân chia di sản thừa kế. Nếu còn vướng mắc liên quan đến hiệu lực của di chúc miệng hoặc các vấn đề pháp lý khác, liên hệ Luật Nam Sơn qua hotline 1900 633 246 để được luật sư chuyên môn tư vấn cụ thể và kịp thời.




